Gastronomik turizm

O'zbekistondagi gastronomik turizm mamlakatning boy pazandachilik merosini o‘zining ajoyib manzaralari va maftunkor madaniyati bilan uyg‘unlashtirgan noyob tajribadir. Ming yillik tarixga ega bo‘lgan o‘zbek oshxonasi O‘rta Osiyo, Fors va Rossiya ta’sirining uyg‘unlashuvi bo‘lib, turli xil ta’mlar, ziravorlar va ingredientlarni o‘z ichiga oladi. Tashrif buyuruvchilar mahalliy bozorlarni kezishlari, palov (guruchli palov), shashlik (grilda pishirilgan go‘sht) va lag‘mon kabi an’anaviy taomlardan tatib ko‘rishlari, har bir taomning tarixi va madaniy ahamiyati bilan tanishishlari mumkin. O‘zbekiston, shuningdek, turli xil taom sayohatlari, pazandachilik kurslari va vino tatib ko‘rishni taklif etadi, bu esa uni taomlar va pazandachilik ishqibozlari uchun ideal manzilga aylantiradi. Bundan tashqari, mamlakatning jonli bozorlari va ko'cha taomlari sahnasi O'zbekistonning haqiqiy lazzatlarini kashf etishni istagan sayohatchilar uchun haqiqiy va hayratlanarli tajriba beradi.

O'zbek oshxonasi Markaziy Osiyo, Fors va Rossiya ta’sirining o‘ziga xos aralashmasi bo‘lib, mamlakatning boy tarixi va madaniy xilma-xilligini aks ettiradi. Oshxona turli xil go'sht, sabzavotlar va ziravorlarni o'z ichiga olgan mazali taomlari bilan mashhur.

Eng mashhur taom - palov, go'sht, piyoz va sabzi bilan pishiriladigan guruchli palov hisoblanadi. Boshqa mashhur taomlar orasida shashlik (grilda pishirilgan go'sht), lag'mon va manti (bug'da pishirilgan chuchvara turi) mavjud. O'zbek oshxonasida nonlarning keng assortimenti, jumladan Samarqand non deb ataladigan an'anaviy dumaloq non mavjud. Ovqat ko'pincha yashil choy yoki qora choy bilan, ba'zan esa uzumli vino bilan dasturxonga tortiladi. O‘zbekiston bozorlari va ko‘cha taomlari sahnasi o‘ziga xos pazandachilik tajribasini taqdim etadi, bu esa tashrif buyuruvchilarga mahalliy lazzatlardan tatib ko‘rish va mamlakatning jonli taom madaniyatiga sho‘ng‘ish imkonini beradi.

Samarqand nonlari qadimdan ajoyib mazasi bilan dong taratgan. Hozirgacha ham hech kim Samarqanddan Samarqand nonisiz ketmaydi. Aytishlaricha haqiqiy Samarqand noni 3 yilgacha aynimas ekan. Uni ancha vaqtdan keyin ham yuziga suv purkab, tandir yoki pechda isitib tanovvul qilish mumkin.Samarqand nonini qadimda Buxoro amiri ham juda xush ko‘rgan ekan. Shu sababli, amir ushbu nonni o‘z saroyida yopishlarini istabdi.Saroy a’yonlari Samarqanddan eng yaxshi nonvoyni olib kelib, unga Samarqand nonini yopishni buyuribdilar. Nonvoy ular aytganidek qilibdi. Ammo uning barcha urinishlariga qaramay, nonning na mazasi, na yumshoqligi Samarqandda yopgan nonlaridek chiqmabdi. Shunda nonvoy: “Hamma gap Samarqand suvida, yoki unida, balki Samarqand tuprog‘idan yasalgan tandirda bo‘lsa kerak”, — debdi. U aytganidek qilib, Samarqand suvini ham, uni va tandirini ham keltirishibdi. Lekin bu gal ham tandirdan chiqqan non ko‘ngildagidek bo‘lmabdi. Shunda nonvoy: “Nonlarimning Samarqanddagidek chiqishi uchun Samarqand havosi ham zarur bo‘lsa kerak” — debdi. Samarqand havosini olib kelishning iloji yo‘qligini tushungan amir nonvoyni ortiq qiynamabdi. Amir sevgan Samarqand nonini esa yana Samarqanddan keltirishni davom ettirishib-di...

O'zbek pazandachiligida somsapazlik qadimdan rivojlanib kelgan. Bu taomning varaqi somsa, ko‘k somsa, yalpiz somsa, qovoq somsa kabi ko‘plab turlari nozikta’b xo‘randalarni ham xushnud etgan.
Somsalar bayram dasturxonlarining ko‘rkiga aylangan. Navro‘zda ko‘katli somsalar tayyorlash odati asrlar osha saqlanib qolgan.
X asr ikkinchi yarmida yashagan arab geografi va sayyohi muqaddasiyning bergan ma’lumotlariga ko‘ra, Farg‘onaning bodom solingan somsalari savdo karvonlari orqali boshqa hududlarga ham olib ketilgan. 1333 yilda Xorazmga kelgan mashhur arab sayyohi Ibn Battuta mehmondorchilikda dasturxonga yog‘li somsalar tortilgani haqida yozgan. Manbalarda keltirilgan ma’lumotlarga ko‘ra, temuriylar davrida Samarqandda ko‘plab somsapazlik do‘konlari bo‘lgan.

Jizzax somsalari o‘sha vaqtlarda ham mashhur bo‘lgan. Taniqli yozuvchi Nazir Safarovning yozishicha, Jizzaxning so‘lim, bahavo, salqin go‘shalaridan biri bo‘lgan Qalandarxona choyxonasi yaqinida yashovchi Qurbonboy somsapaz har kuni peshingacha ikki tog‘ora, peshindan so‘ng ikki tog‘ora somsa yopib choyxonaga qo‘yib ketgan. O‘zi o‘tirib sotmagan, somsaxo‘r mijozlar somsadan keragicha olib, pulini maxsus qo‘yilgan sopol kosaga tashlab ketishgan.

Oʻzbekcha palov — oʻzbek milliy taom turi. Pishirish usulining xilma-xilligiga va ishlatiladigan masalliqlariga qarab, palovning 40 dan ortiq turlarga ajratiladi. Masalan, qovurma palov, ivitma palov, mayizli palov, bedana palo,qazi palov, behili palov, toʻgʻrama palov, toʻy palov, qiyma palov, sofaki palov , qorma palov , suzma palov , ugra palov va boshqalar.

Tayyorlanishi: Guruch bir necha marta toza suvda yuvib olinadi. So’nggi marta yuvganingizdan qolgan suv to’liq shaffof bo’lishi kerak. Go’shtni yuvib, kubik shaklida bo’laklab oling. Piyoz va sabzi po’stidan tozalanadi. 3 ta piyoz ingichka yarimhalqa, sabzini esa uzun 1 sm`lik somoncha qilib kesib olish kerak. Sarimsoq ustki qavat po’stidan tozalanadi, lekin kichik boshchalarga bo’linmaydi. Qozon qizdiriladi, moy solinadi va yengil tutaguncha qizdirishda davom etiladi. So’ng qolgan bitta butun piyoz solib, qorayguncha qovuriladi. So’ng olib qo’yiladi. Endi oshning zirvagini tayyorlashga kirishiladi. Qozonga piyoz solib, u tillarang tusga kirguncha qovuriladi (taxminan 7 daqiqa). Piyoz qovurilib bo’lgach, qozonga piyoz ustidan go’sht solinadi va u qobiq hosil qilgunicha qovuriladi. Ushbu bosqichda sabzi solinadi va aralashtirmasdan 3 daqiqa qovuriladi. So’ng barchasi 10 daqiqa vaqti-vaqti bilan aralashtirib turgan holda qovuriladi. Zira va kashnich urug’lari ezilib, osh zirvagiga qo’shiladi. Ushbu bosqichda zirvakning tuzi rostlanadi. Olov o’rtacha balandlikkacha pasaytiriladi va sabzi yumshoq bo’lmagunicha zirvakni pishirishda davom etiladi (yana taxminan 7-10 daqiqa). So’ng zirvakdan 2 sm baland bo’lguncha qaynoq suv solib, ikkita achchiq qalampir solinadi va olov yanada pasaytirilib, 30 daqiqaga dimlab qo’yiladi. Guruch yana bir marta yuviladi, suvi to’kib tashlanadi. Keyin zirvak ustidan bir tekis qilib yoyib chiqiladi. Olov maksimumgacha baland qilinib, guruch ustidan 3 sm baland bo’lguncha kapkirni ustidan qilib qaynoq suv solinadi. Guruch suvni shimib olgach, unga sarimsoq botirib qo’yiladi, olov o’rtacha balandlikkacha pasaytiriladi va guruch tayyor bo’lguncha pishiriladi. Guruchga kapkir bilan yengil urib ko’riladi. Agar bunda chiqadigan ovoz jarangdor bo’lmasa, guruchda tayoqcha yordamida qozon tubigacha bo’lgan chuqurchalar hosil qilinadi. Guruch tekislanadi, qozonning qopqog’i yopiladi, olov yanada pastroq qilinadi va osh 30 daqiqaga damlab qo’yiladi. Palov tayyor! Uni bedanda tuxumlari, limon, achchiq qalampir bilan bezatish mumkin.

O'zbek shashligi - O'zbekistonda an'anaviy taom bo'lib, tuzlangan go'sht, odatda qo'zichoq yoki mol go'shtining shish va panjara bo'laklaridan iborat. Go'sht odatda ziravorlar, shu jumladan zira, koriander va qalampir aralashmasi bilan ziravorlanadi va uni yumshoq qilish va lazzat qo'shish uchun sirka yoki limon sharbati bilan marinadlanadi.

Keyin shishlar go‘sht mukammal bo‘lgunga qadar issiq cho‘g‘da pishiriladi, natijada o‘zbek oshxonasining asosiy qismi bo‘lgan suvli va xushbo‘y taom tayyorlanadi. Shashlikka ko‘pincha yangi non, to‘g‘ralgan piyoz va pomidor qo‘shiladi va oilaviy yig‘inlarda, to‘ylarda va boshqa bayramlarda zavqlanadi. O‘zbekistonga tashrif buyuruvchilar ushbu mazali va ramziy taomni tatib ko‘rish imkoniyatini qo‘ldan boy bermasliklari kerak.

O'zbekiston vinochilikning uzoq tarixiga ega bo‘lib, u qadim zamonlarga borib taqaladi. Mamlakatning o‘ziga xos iqlimi va tuproq sharoiti uni turli uzumlar, jumladan, Saperavi, Rkatsiteli va Aleatiko kabi mahalliy navlarni yetishtirish uchun ideal joyga aylantiradi. O‘zbek vinochilari uzumni qvevri deb ataluvchi loy qozonlarda achitish kabi an’anaviy usullardan foydalanib, o‘ziga xos ta’mi va xushbo‘yligi yuqori sifatli vinolar ishlab chiqaradi. Eng mashhur o'zbek vinolaridan ba'zilari Samarqand va Xovrenko kabi qizil vinolar va Buxoro va Toshkent kabi oq vinolarni o'z ichiga oladi.

Mamlakat vinochilik sanoati so‘nggi yillarda qayta jonlandi, yangi vino zavodlari va uzumzorlar ochilib, mamlakat ichida ham, xalqaro miqyosda ham e’tirofga sazovor bo‘ldi. Oʻzbekistonga tashrif buyuruvchilar ushbu vino zavodlarining koʻpchiligida vino tatib koʻrish va ekskursiyalardan bahramand boʻlishlari mumkin, bu esa mamlakatning boy vino madaniyati bilan tanishish uchun noyob imkoniyatni taqdim etadi.